Menu
RSS

Αλκαζάρ. Το μνημείο με το χαρακτηριστικό που το κάνει μοναδικό στα Βαλκάνια (ΦΩΤΟ)

Από τζαμί, σε εμπορικό κέντρο και σε σινεμά! Το μνημείο με την τεράστια ιστορία που ταλαιπωρήθηκε όσο κανένα άλλο από τους Θεσσαλονικείς. Το γνωστό ως Αλκαζάρ, παρόλες τις επεμβάσεις που έχει δεχτεί κατά καιρούς συνεχίζει να επιβιώνει και να αποτελεί ζωντανό κομμάτι της ιστορίας της πόλης.

Ρεπορτάζ: Χριστίνα Φωτεινάκη 

"Στάση Αλκαζάρ". Εκατοντάδες άνθρωποι ακούν καθημερινά αυτή την φράση καθώς μετακινούνται με τα λεωφορεία του ΟΑΣΘ. Πόσοι είναι όμως αυτοί, που αφιερώνουν μερικά λεπτά για να απολαύσουν την  ομορφιά αυτού του μνημείου και να αναρωτηθούν για την ιστορία του; Το Χαμζά Μπέη Τζαμί, γνωστό στους περισσότερους ως Αλκαζάρ, κρυμμένο πίσω από σκαλωσιές και αποκλεισμένο από τους επισκέπτες, αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της Θεσσαλονίκης και της ιστορίας της. Ας το γνωρίσουμε. 

alkazar 01

Από τζαμί σε... σινεμά- Η ιστορία του Αλκαζάρ

Το Χαμζά Μπέη Τζαμί, ευρύτερα γνωστό στους Θεσσαλονικείς ως Αλκαζάρ, βρίσκεται στη συμβολή της Εγνατίας οδού και της οδού Βενιζέλου. Χτίστηκε το 1468 από την κόρη του στρατιωτικού διοικητή Χαμζά Μπέη, σύμφωνα με την κτητορική επιγραφή που βρίσκεται εντοιχισμένη στη δυτική πλευρά του κτιρίου. Το τζαμί αρχικά αποτελούταν από μια τετράπλευρη αίθουσα καλυμμένη με μολυβδοσκέπαστο τρούλο και πιθανόν είχε στοά στη δυτική πρόσοψη.

alkazar 01

Στη διάρκεια του 16ου αιώνα έγινε προσθήκη δύο ορθογώνιων θολωτών χώρων στη βόρεια και νότια πλευρά του αρχικού τζαμιού, κατασκευάστηκε μια ασύμμετρη περιμετρική στοά με περίβολο στα δυτικά, μοναδική του είδους σε τζαμί στον Ελλαδικό χώρο, και μιναρές στην νοτιοδυτική γωνία. Το 1620, ύστερα από σεισμό ή πυρκαγιά, έγινε η τρίτη ανακατασκευή του τεμένους, από τον Καπί Μεχμέτ Μπέη, σύμφωνα με άλλη επιγραφή που βρίσκεται επάνω από την είσοδο. 

alkazar 01

Πολλοί υποστηρίζουν ότι χτίστηκε εκεί γιατί στη θέση του προϋπήρχε γυναικείο μοναστήρι, παράδοση την οποία σεβάστηκαν οι Οθωμανοί μετά την άλωση της Πόλης χτίζοντας ένα τέμενος με ιδρυτή γυναίκα. Aυτό ήταν το πρώτο τζαμί που χτίστηκε στη Θεσσαλονίκη σε μια περίοδο, κατά την οποία λειτουργούσαν ακόμη ναοί, όπως του Αγίου Δημητρίου και της του Θεού Σοφίας. Είναι χτισμένο στα πρότυπα της ιερής πόλης Μέκκας. Η τετράγωνη θολοσκεπής αίθουσα ύψους 17 μ. φωτίζεται από οκτώ τοξωτά παράθυρα και έναν κυκλικό φεγγίτη. Είκοσι δύο μαρμάρινες κολώνες με 15 κιονόκρανα παλαιοχριστιανικών χρόνων (5ος - 6ος αι.) στηρίζουν τις στοές που περιβάλλουν τον αίθριο χώρο.

alkazar 01

Το κτίριο έπαψε να λειτουργεί ως τζαμί μετά την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης το 1912. Κηρύχθηκε διατηρητέο τον Μάιο του 1926 στο πλαίσιο των ανταλλαγών περιουσιών της μουφτείας Θεσσαλονίκης. Το 1927 περιήλθε στην κυριότητα της Εθνικής Τράπεζας, η οποία το πούλησε με δημοπρασία σε ιδιώτη. Από τότε άρχισε η μεγάλη ταλαιπωρία του μνημείου καθώς, πολλά μικρά καταστήματα, κυρίως με υποδήματα, άρχισαν να ανοίγουν το ένα μετά το άλλο στην πρόσοψη από την μεριά της Εγνατίας. Πολλοί ιδιοκτήτες καταστημάτων, μάλιστα, άνοιξαν βιτρίνες στον συμπαγή νότιο τοίχο του αιθρίου ή ακόμα και υπόγεια στα θεμέλια του κτιρίου, για να αυξήσουν τους αποθηκευτικούς χώρους των επιχειρήσεων τους. 

alkazar 01

Το Χαμζά Μπέη τζαμί είναι το μοναδικό στον χώρο της Βαλκανικής που διαθέτει αίθριο, με εξαίρεση τα τζαμιά της Αδριανούπολης και της Κωνσταντινούπολης, που υπήρξαν πρωτεύουσες της αυτοκρατορίας και έδρες του σουλτανάτου. Πρόκειται για το μοναδικό τέμενος με αίθριο, ο κτήτορας του οποίου δεν ήταν σουλτάνος, καθώς αποτελούσε άγραφο προνόμιο των οθωμανών σουλτάνων να έχουν περίστυλες αυλές στα τζαμιά τους.

(To βίντεο δημιουργήθηκε στα πλαίσια της δράσης "Ερμηνεύοντας έναν πολιτιστικό περίπατο // οδός Βενιζέλου, Θεσσαλονίκη", για την Διεθνή Ημέρα Μουσείων 2013)

Αυτό το αίθριο εκμεταλλεύτηκαν και κάποιοι Θεσσαλονικείς που το μετέτρεψαν σε θερινό σινεμά, το γνωστό Αλκαζάρ, το οποίο άνοιξε το 1932 και λειτούργησε για περίπου 50 χρόνια. Το σινεμά έζησε ένδοξες στιγμές, καθώς πλήθος κόσμου ερχόταν από διάφορες περιοχές της πόλης για να παρακολουθήσει τις κινούμενες εικόνες, που για την εποχή αποτελούσαν κάτι το πολύ ιδιαίτερο.

 

alk

 

hamza mpei tzami uuuyi5

 

Το Αλκαζάρ και το μετρό 

Από το 1977 το μνημείο βρισκόταν στην ιδιοκτησία του Ερυθρού Σταυρού, ενώ το 2006 περιήλθε στην κυριότητα του υπουργείου Πολιτισμού, οπότε και απομακρύνθηκαν τα εμπορικά καταστήματα που λειτουργούσαν στην πρόσοψή του. Τα τελευταία χρόνια γίνονται προσπάθειες αναστήλωσης του κτιρίου, οι οποίες έχουν καλύψει το 80% του έργου. Το Αλκαζάρ, πέρα από τις σκαλωσιές που το περικυκλώνουν για λόγους αποκατάστασης, είναι περικυκλωμένο από λαμαρίνες και παρκαρισμένα αυτοκίνητα, λόγω του εργοταξίου που έχει τοποθετηθεί στο σημείο για τη δημιουργία του μετρό της Θεσσαλονίκης.

alkazar 01

Ο Κωσταντής, που εργάζεται ως φύλακας στο μνημείο αναφέρει ότι το μετρό ήταν αφορμή για να εξελιχθεί η αναστήλωση του μνημείου και όχι για να αποκλειστεί. "Καθημερινά έρχονται τουρίστες και ρωτάνε αν μπορούν να το επισκεφτούν και αναγκαστικά τους λέω να φύγουν για λόγους ασφαλείας. Προσωπικά πιστεύω πως το μνημείο θα ανοίξει για το κοινό μαζί με το μετρό".

alkazar 01

Πληροφορίες και παλιές φωτογραφίες από thessalonikiartsandculture.gr, kathimerini.gr

επιστροφή στην κορυφή
  • 1
  • 2
  • 3
Prev Next